Czy fotografia analogowa ma jeszcze sens?

niedziela, 2025-09-21331Fotografia, Na luzie

Odpowiedź jest w zasadzie oczywista i osoby czytające tylko wstępniaki zaraz mnie zrównają z ziemią (płaską) w komentarzach. Pozostałych zapraszam do lektury.

Fotografa wygenerował ideogram.ai

Powrót fotografii analogowej

Ona w zasadzie nigdy nie umarła i jako nisza ma się dobrze, skierowana głównie do fascynatów i hipsterów (podobnie jak X-Pro3 ze schowanym ekranem). Ciekawe, że coraz więcej osób sięga po to medium, mając do dyspozycji bez porównania lepszą pod każdym względem fotografię cyfrową. Dlaczego?

Najczęstsze tłumaczenie, to zmuszanie do myślenia, tylko 36 klatek, brak podglądu po zrobieniu zdjęcia. Czyli generalnie ograniczenia, jakie za sobą niesie. Jest co prawda kilka zalet, o których zaraz napiszę, ale w większości przypadków są one całkowicie niwelowane.

Żeby było śmieszniej, fotografią analogową jarają się głównie amatorzy, którzy nawet nie opanowali podstaw fotografii, sądząc zapewne, że inne medium ukryje brak umiejętności. Albo wprost twierdzą, że analog nauczy ich robić lepsze zdjęcia. Otóż nie. Gdyby tak było, wszyscy pstrykacze ze starszego pokolenia, wychowani na analogu, byliby świetnymi fotografami. A tak nie jest. Ja sam zacząłem progresować dopiero niedawno robiąc nie setki, a tysiące zdjęć, które nic mnie nie kosztują.

Zawodowcy w większości przypadków zgodnie twierdzą, że do analogu nie wrócą, bo nie ma sensu. O kilku wyjątkach od tego też zaraz napiszę.

Wady fotografii analogowej

Żeby nie było niejasności, cały czas piszę o małoobrazkowym filmie 35mm, bo to ma tutaj istotne znaczenie.

Drogie to w eksploatacji (w stosunku do cyfry). Nie oszukujmy się, filmy i chemia są coraz droższe i to już się nie zmieni.
Toksyczność. O tym chyba też większość wie. A jeśli nie, to za jakiś czas odczuje skutki. I mam nadzieję, że nie wylewacie zużytych wywoływaczy do zlewu!
Dużo mniejsza rozdzielczość. Kiedyś było inaczej, ale już dawno minęły czasy, kiedy dobre klisze biły na głowę marne matryce. Teraz jest na odwrót.
Ograniczenie do 36 zdjęć (chyba, że jesteś bogaty i masz w kieszeni setkę filmów). Wiele osób traktuje to jako zaletę, bo niby cyfrą pstryka bez opamiętania, a przy analogu musi się zastanowić. Zdradzę sekret, aparatem cyfrowym też możesz zrobić mało zdjęć. Nikt tego nie sprawdza. A w przypadku, kiedy akurat z jakichś powodów musisz zrobić więcej, a nie masz więcej klisz, to…
Nie widzisz efektu, więc nie wiesz, czy dobrze zrobiłeś zdjęcie. OK, jest to jakaś forma przygody. Ale zdradzę kolejny sekret. Możesz wyłączyć podgląd zrobionych zdjęć i też tego nie wiedzieć. A co, jeśli z jakiegoś powodu musisz zobaczyć zdjęcie, żeby zdecydować, czy robić drugie?
Podobnie z ręcznym i żmudnym ustawianiem parametrów. Jeśli ktoś się tym jara, to w każdym cyfrowym aparacie też może wszystko ustawiać manualnie. Tylko po co?
Dużo więcej czasu tracisz na dalsze działania. Bo zdjęcia trzeba wywołać, potem zrobić odbitki, albo zeskanować. Jest to czas, którego mamy coraz mniej.
Brak elastyczności ISO. Co wsadzisz w puszkę, to musisz wypstrykać. A jeśli zajdzie nagła konieczność zrobienia zdjęcia w gorszych warunkach oświetleniowych?

Zalety fotografii analogowej

Ja znalazłem jedną (no, poza samą frajdą robienia zdjęć starym aparatem). Rozpiętość tonalna kliszy i tolerancja, która faktycznie wciąż jest większa niż w matrycach. Uratujesz zdjęcia prześwietlone i niedoświetlone na etapie robienia odbitek.

Jest jednak jedno istotne ALE. Wiele osób nie robi odbitek, tylko albo skanuje, albo digitalizuje przy pomocy przystawek do aparatów cyfrowych. I wtedy cała ta zaleta znika. Co więcej, jakość zdjęć jest o wiele gorsza niż gdyby robić od razu aparatem cyfrowym. Więc to taka trochę sztuka dla sztuki.

Zobacz, jak sam zrobiłem skaner do klisz

No dobra, na siłę znalazłem jeszcze jedną (chociaż wątpliwą) zaletę, którą amatorzy wychwalają. „Analogowy” wygląd zdjęć, zwłaszcza na wyższych czułościach, gdzie cyfrowy szum wygląda bardzo nieładnie. To jednak już dawno się zdezaktualizowało, a w Lightroom można spokojnie uzyskać jeszcze bardziej analogowy efekt. Polecam też paczkę pluginów NIK COLLECTION, które dają zdjęciom jeszcze więcej analogowej mocy. No i koniec końców aparaty Fujifilm, które dzięki matrycy X-Trans dają jeszcze bardziej analogowe zdjęcia prosto z puszki.

A co ze średnim formatem?

Średni format

Fotografa wygenerował ideogram.ai

Jak wspomniałem, powyższe rozważania dotyczą aparatów małoobrazkowych, które kiedyś faktycznie robiły różnice, bo aparaty miały maksymalnie APS-C, a FF było wyłącznie w sferze marzeń. Teraz pełna klatka (ciekawe, że w cyfrze to pełna klatka, a w analogu mały obrazek) jest dostępna za niewielkie pieniądze w zasadzie dla każdego. Mając to samo, co w analogu, tylko lepsze pod każdym względem, chyba wiadomo, co powinien wybrać człowiek rozumny.

Zobacz, co sądzę o różnicach między FF a APS-C

Sprawa się trochę komplikuje przy średnich formatach.

W świecie cyfrowym ceny są ogromne, w dodatku często ten „średni format” jest mniejszy od analogowego. Oczywiście ten w eksploatacji jest droższy niż mały obrazek, ale za to ma niezaprzeczalne zalety:

Dużo większa plastyka obrazu. Niektórzy mówią, że jest wrażenie trójwymiarowości, ale moim zdaniem wynika to raczej z optyki do tych aparatów niż samej wielkości klatki.
Mniejsza głębia ostrości (to w zasadzie łączy się z punktem powyższym).
Zmusza jeszcze bardziej do zastanowienia przed zrobieniem zdjęcia, bo nie dość, że koszty to często aparaty średnioformatowe (nie mówiąc o wielkoformatowych) są bardzo skomplikowane.

Kiedy warto sięgnąć po analog?

Moim zdaniem jest jedna taka sytuacja. Kiedy masz do zrealizowania projekt (najczęściej artystyczny), który da się wykonać wyłącznie średnioformatowym aparatem analogowym (ze względu właśnie na tę plastykę), a następnie zrobisz OD RAZU duże odbitki na wystawę. Tak zrobiło kilku moich znajomych i efekt naprawdę powala. Być może kiedyś i ja sięgnę po to medium, kiedy będę miał już sprecyzowany cel. I jeśli zmarnuję kilka klatek, to z powodu błędów technicznych, a nie dlatego, że pstrykam sobie dla samego pstrykania i nie wiem, co chcę tym osiągnąć.